nowości 2024

Edward Balcerzan Domysły

Wojciech Ligęza Drugi nurt. O poetach polskiej dwudziestowiecznej emigracji

Zdzisław Lipiński Krople

Tomasz Majzel Części

Karol Samsel Autodafe 7

Andrzej Wojciechowski Zdychota. Wiersze wybrane

książki z 2023

Andrzej Ballo Niczyje

Maciej Bieszczad Pasaże

Maciej Bieszczad Ultradźwięki

Zbigniew Chojnowski Co to to

Tomasz Dalasiński Dzień na Ziemi i 29 nowych pieśni o rzeczach i ludziach

Kazimierz Fajfer Całokształt

Zenon Fajfer Pieśń słowronka

Piotr Fluks Nie z tego światła

Anna Frajlich Szymborska. Poeta poetów

Adrian Gleń Jest

Jarek Holden Gojtowski Urywki

Jarosław Jakubowski Baza

Jarosław Jakubowski Koń

Waldemar Jocher dzieńdzień

Jolanta Jonaszko Nietutejsi

Bogusław Kierc Dla tego

Andrzej Kopacki Życie codzienne podczas wojny opodal

Jarosław Księżyk Hydra

Kazimierz Kyrcz Jr Punk Ogito w podróży

Franciszek Lime Garderoba cieni

Artur Daniel Liskowacki Do żywego

Grażyna Obrąpalska Zanim pogubią się litery

Elżbieta Olak W deszczu

Gustaw Rajmus >>Dwie Historie<< i inne historie

Juan Manuel Roca Obywatel nocy

Karol Samsel Autodafe 6

Kenneth White Przymierze z Ziemią

Andrzej Wojciechowski Budzą mnie w nocy słowa do zapisania

Wojciech Zamysłowski Birdy peak experience

City 6. Antologia polskich opowiadań grozy

"Komendy wierszy poleceń", www.elewatorkultury.org, 10.02.2015

copyright © www.elewatorkultury.org 2015

Tomik Agnieszki Mirahiny przypomina zrzut ekranu, będąc zapisem niedawnych refleksji, pospiesznie zarchiwizowanych w celu ich uwiecznienia, a następnie wydrukowanych i rozpowszechnianych w formie książkowej. Tytuły wszystkich wierszy Widmowego refrenu są komendami, pojedynczymi poleceniami, które należy wprowadzić, aby biała strona zaczęła wypełniać się szeregiem poziomo rozmieszczonych słów i konstrukcji niemalże zdaniowych, instynktownie i niesolidnie połączonych. W świecie maszyn i mechanicznych zachowań jedynym sposobem przetrwania stało się bezwzględna asymilacja, co też autorka uczyniła, nie tylko scalając się z otoczeniem i przyjmując narzucone reguły, ale również nienagannie przystosowując swoje utwory do tych wymagań. Nastąpiła interakcja ze współczesnym automatyzmem, co pozwoliło na jego iluzoryczną kontrolę poprzez wprowadzanie wyżej wspomnianych komend. Ich ilość jest ściśle ustalona, jak i rezultaty. Jednakże Mirahina, korzystając z nich, próbowała je łączyć albo natychmiast zmieniać treść, efektem czego są utwory umieszczone w jej tomiku.

Komenda pierwsza – widmo. Mirahina nie odwołuje się do jego mitologicznego znaczenia, mimo iż widziadła z jej tomiku pojawiają się znienacka, w ten sam sposób znikając. Pod tym pojęciem mieszczą się zarówno echa, reminiscencje, jak również wszelkie wizje. Poetka nawiązuje do kanonicznych dzieł, także filmowych. Przykładowo w wierszu Głosy ¾ widma są nawoływaniami, niedokończonymi i nagle urywanymi zdaniami. Tylko niektóre z nich można zrozumieć, jak matrix, co można postrzegać jako celowy odnośnik do filmu wyreżyserowanego przez rodzeństwo Wachowskich, w którym świat rzeczywisty jest symulacją kontrolowaną przez maszyny. W tym utworze występują również inne nawiązania – do Boskiej komedii Alighieriego i drugiej części Dziadów Mickiewicza. W tym pierwszym przypadku współczesność można odczytać w kategoriach piekła, z którego nie ma ucieczki, nawet śmierć może być niewystarczająca. Jednakże jest instancja zadająca pytanie, niczym Guślarz dusze Józia i Rózi, oraz pragnąca umożliwić dostanie się do krainy wiecznej szczęśliwości. Mirahina nie udzieliła odpowiedzi, być może każdy indywidualnie musi to uczynić. Jest też inna możliwość – reakcja poetki zaginęła pośród wielu głosów i krzyków.

Komenda druga – głód. Poetka na podobieństwo widma istnieje na granicy dwóch światów, będąc osobą niesklasyfikowaną, mimo iż przyjmuje narzucone reguły i próbuje wpasować się w obowiązujący system. Przypomina tym Beatrice Prior z trylogii Veroniki Roth, jednak w przeciwieństwie do niej nie weźmie udziału w teście predyspozycji. Autorce pozostaje nienasycenie – poczucie niezaspokojenia i tęsknota za tym, co bezpowrotnie przeminęło. Można rzec, że jest głodna emocji, ale przede wszystkim ongiś obowiązujących wartości, na przykład patriotyzmu (Głód 1) lub tolerancji (Głód 2). Analogiczną postawę Mirahina zaprezentowała w wierszu Konkwista, będącym próbą narzucenia anachronicznych idei – miłości i nadziei, nawet przy użyciu marnych argumentów, podobnie jak hiszpańscy władcy i konkwistadorzy. Niedosyt poetki trwa nadal, ponieważ niewiele osób pragnie tego samego, co ona. Jej słowa można porównać do przerywanego telewizyjnego sygnału, czego wyjaśniać nie trzeba.

Komenda trzecia – język. Stanowi on narzędzie eksperymentu, służąc poetce do tworzenia nieoczekiwanych sensów, łącząc i zestawiając ze sobą różnorodne słowa, a także ukazując ich niejednoznaczność. Nie był to jedyny cel Mirahiny, za drugi trzeba uważać demistyfikację współczesnego języka, przy równoczesnym uwypuklaniu oraz dezaprobowaniu wyrazów nagminnie używanych. Więcej jednak w Widmowym refrenie jest zabawy tym przyrządem ułatwiającym komunikację, czego egzemplifikację może stanowić wiersz zatytułowany Ewokacja, w którym została zaprezentowana wieloznaczność słów, a także ich bogactwo znaczeniowe w sytuacji ich nieprzewidzianego umieszczenia obok siebie. Poetka również wykorzystała język jako narzędzie prowokacji. Uczyniła to w utworze Erka albo carska suka. Porównała w nim ambulans do kibitki, nie zauważając żadnych różnic, jedynie podobieństwa, a najbardziej odgłosy umierających osób. Być może, milcząc, nieśmiało chciała przekazać, że współczesność przypomina jej Syberię – krainę śmierci, jednocześnie opuszczoną i zamieszkaną przez widma.

Kolejne komendy, jeszcze nieodkryte i niezliczone. Dla komputera lub innego urządzenia utwory Agnieszki Mirahiny są wyłącznie ciągiem nonsensownie zestawionych wyrazów. W tym momencie powinien pojawić poszukiwacz znaczeń, który zwątpi w nieomylność maszyny oraz zrezygnuje z przystosowania się do rzeczywistości pełnej narzuconych reguł. Taką osobą będzie czytelnik, odbiorca Widmowego refrenu. Jeżeli odważy się błądzić pośród widm i wsłucha się w ich przerywane głosy, ułoży wspaniałą pieśń, a gdy zabrzmi – wszelkie komendy staną się bezużyteczne.

Mateusz Hachlica


Agnieszka Mirahina Widmowy refren – http://www.wforma.eu/widmowy-refren.html